Küresel ölçekte hızlanan dijitalleşme ve 5G yatırımları, Türkiye’de BİT sektörünü trilyon dolarlık büyüme ligine taşırken; Bursa, otomotivden tekstile uzanan sanayi gücünü bilişimle entegre ederek üretim, verimlilik ve rekabetçilikte yeni bir sıçrama dönemine hazırlanıyor.

Dünyada haberleşme teknolojilerinin ve altyapılarının büyük bir hızla geliştiği, dijital dönüşümün tüm sektörlerin gelecek vizyonlarının belirleyici unsuru haline geldiği, ülkemiz ve şirketlerimiz açısından çok önemli fırsatları da barındıran bir dijital dönüşüm süreci içerisindeyiz. Bilgi ve İletişim Teknoloji (BİT) alanında yaşanan hızlı gelişmeler ile birlikte bireysel ve kurumsal olarak sosyal yaşam ve iş görme şekillerimiz de değişmekte; artık teknolojiden faydalanmadan bir proje veya işi gerçekleştirmek ya da planlamak olanaksız hale gelmektedir.

BİT dediğimizde aklımıza sadece kişisel bilgisayarlar, cep telefonları değil aynı zamanda otomotiv endüstrisi, tekstil endüstrisi ve imalat endüstrisinde kullanılan birçok cihaz da gelmelidir. Günümüzde genişbant alt yapısı sayesinde her gün daha fazla cihaz birbirine internet sayesinde bağlanmakta ve veri alışverişi yapmaktadır. Bunun neticesinde giyilebilir teknolojilerden yapay zekâ ile donatılmış cihazlara kadar pek çok yeni ürün sadece endüstriyel seviyede değil tüketici elektroniği pazarında da yerini alabilmektedir. Bu gelişmeyi fark eden öncü şirketler yatırımlarını yapay zekâ, büyük veri ve makineler arası iletişim gibi teknolojilere yapmaktadır.

Bağlantılı cihaz sayısındaki artış beraberinde daha hızlı ve daha güçlü mobil altyapılara olan ihtiyacı da getirmektedir. 5G altyapısı bu ihtiyacı karşılayacak teknolojilerin başında gelmektedir. Bu nedenle birçok ülke 5G konusunda çalışmalar yapıp gerekli spektrum tahsislerini gerçekleştirmektedir ve 5G’nin yaygınlaşması için yatırımlar yapmaktadır. 2024-2029 arasında dünyadaki aboneliklerin yaklaşık yüzde 20’sinin 5G abonesi olması ve 5G şebekelerinin 2026’ya kadar dünya nüfusunun yüzde 60’ını kapsaması beklenmektedir.

Hizmete başlamasının ardından geçen 4 yılda 4.5G abonelerinin toplam mobil abonelere oranının yüzde 92’yi aşmış olması, 5G hizmetinin başladıktan sonra kısa süre içerisinde ülkemizde önemli bir abone sayısına ulaşacağını göstermektedir. Global BİT pazarının büyüklüğünün, 2024 yılında 4,8 trilyon dolara ulaşması ve yıllık yüzde 9 büyüme oranı ile 2027 yılında 6,2 trilyon dolara çıkması beklenmektedir.

Türkiye’de Mevcut Eğilimler


Türkiye BİT sektörünün analizi ve dünyada yaşanan gelişmelerin incelenmesi neticesinde, On birinci Kalkınma Planı (2019-2023), Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı (2015-2018), UAB 2019-2023 Stratejik Planı, Ulusal Genişbant Stratejisi ve Eylem Planı ve 11. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Şûrası’nın sonuçlarının da dikkate alınmasıyla, kurum için belirlenen ve 9 ana başlık altında toplanan amaçların her birinin kısaca aşağıdaki gibi tanımlanabileceği değerlendirilmektedir:

  • Yüksek kapasiteli sabit, mobil ve kablosuz genişbant şebekelerin ve hizmetlerin yaygınlaştırılması ile fiber altyapının geliştirilmesi: Yüksek kapasiteli sabit, mobil ve kablosuz genişbant şebekelerin ve hizmetlerin yaygınlaştırılması ile fiber altyapının geliştirilmesi sağlanarak Türkiye’nin bilgi toplumuna dönüşüm sürecinin hızlandırılması.
  • Yerli ve Milli 5G ve Ötesi yeni nesil haberleşme teknolojilerine geçiş ve yerli üretimin teşvik edilmesi: Yerli ve Milli 5G ve Ötesi yeni nesil haberleşme teknolojilerinin geliştirilerek ülkemizde kullanımına başlanması ve bu alanda Ar-Ge, Ür-Ge faaliyetlerinin ve yerli/ milli üretim ile kullanımının geliştirilmesini teşvik edecek düzenleyici çerçevenin ve mekanizmaların oluşturulması.
  • Makineler Arası Haberleşme ve Nesnelerin İnterneti gibi yenilikçi dijital teknolojiler ve hizmetlerin teşvik edilmesi: Makineler Arası Haberleşme ve Nesnelerin İnterneti gibi yenilikçi dijital teknolojilerin teşvik edilmesi için gerekli tedbirlerin alınması.
  • Siber güvenliğin artırılması ve elektronik ortamda kullanıcı güveninin oluşturulması: Şebeke ve bilgi güvenliğinin sağlanması ile ulusal siber güvenliğin arttırılmasına yönelik imkân ve kabiliyetlerin geliştirilmesi ve elektronik ortamda kullanıcı güveninin oluşturulması.
  • Sektörel gelişimin ve yatırımların teşvik edilmesi ile etkin ve sürdürülebilir rekabet ortamının sağlanması: Sektörel gelişimin ve yatırımların teşvik edilmesi ile etkin ve sürdürülebilir rekabet ortamının sağlanması için gerekli tedbirlerin alınması.
  • Tüketiciler ile kullanıcıların hak ve menfaatlerinin korunması: Tüketicilerin ve kullanıcıların hak ve menfaatlerinin korunması için gerekli tedbirlerin alınması.
  • İnternetin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımının yaygınlaştırılması: Toplumun internetin risklerinden korunması, daha güvenilir, etkin ve bilinçli internet kullanımının yaygınlaştırılması.
  • Yerli ve Milli uydu haberleşme teknolojileri ve altyapılarının gelişiminin sağlanması: Uydu haberleşme teknolojileri ve altyapılarının geliştirilmesi.
  • İdari ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi: İdari ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi için tedbirlerin alınması.

2023 yılında, pazar büyüklüğü 784,6 milyar TL’ye (33 milyar USD) ulaşmıştır. 2019-2023 yılları arasında sektörün TL bazındaki yıllık ortalama büyüme oranı yaklaşık yüzde 50 olmuştur. Bilgi ve İletişim Teknolojileri sektörü alt kategorilerinin dağılımı ise Şekil 6’da verilmiştir.

Bursa Bilgi İşlem ve Otomasyon Teknolojileri Sektörü
Bursa, Türkiye’nin önemli sanayi ve finans merkezlerinden birisi konumundadır. Buna bağlı olarak bilişim sektörü de büyümesini sürdürmektedir. Bu büyüme doğrudan sanayi sektörü ile de bütünleşmiş ve son yıllarda Bursa’da faaliyet gösteren firmaları da BİT sektörüne yatırım yapar hale getirmiştir. Bursa’da BİT sektörü, yazılım geliştirme, BT hizmetleri, ekipman üretimi ve BT eğitimi gibi çeşitli alt sektörlerin yanı sıra sektörün ihtiyacı olan bilgisayar donanımı ve yazılım geliştirme, adli bilişim hizmetleri, elektronik ticaret ve AR-GE inovasyon gibi alt sektörler de aktif olarak çalışmaktadır.

Bilişim sektörünün en üst düzey uygulamaları otomotiv sektöründe gerçekleşmektedir. Özellikle kurumsal kaynak planlama (ERP)’ye geçiş ile birlikte firmaların bu yazılıma geçişi kurumsallaşma sürecinin son noktası olarak değerlendirilmektedir. Ancak endüstrinin, çok karmaşık ve bir bakıma standart dışı süreçleri kurumsal ERP yazılımıyla modelleyebilmek için hala biraz daha disipline ve standardizasyona ihtiyacı vardır. Bursa’da bulunan farklı endüstriyel sektörlerinin bilişim sektörünü kullanması, iş süreçlerini iyileştirmek, üretkenliği artırmak ve rekabet avantajı elde etmek için önemli bir strateji olabilir.

Makine Sektörü
Bursa makine sektöründe bilişimi kullanılması otomasyon ve robotik alanında, robotik sistemler ile makine imalat süreçlerini otomatikleştirilmesinde, verimliliği artırmakta ve işçilik maliyetlerini düşürmektedir. Bilgi teknolojileri bu otomasyon sistemlerinin yönetimini ve kontrolünü kolaylaştırmaktadır. Veri analizi için, makine üreticileri, üretim süreçlerine ilişkin büyük veri setlerini analiz ederek verimliliği artırmaktadır. Veri analizi, kalite kontrol ve tedavi planlamasının optimize edilmesine yardımcı olarak kullanılmaktadır.

Otomotiv Sektörü
Bursa otomotiv sektöründe bilgi ve bilişim teknolojilerinin kullanılması, sektörün verimliliğini artırmakta, ürünlerin daha güvenli, daha akıllı ve daha çevre dostu olmasına katkı sağlamaktadır. Endüstri 4.0’ın gelişmesi ile birlikte tam otomasyon sistemlere geçiş yapan otomotiv firmaları, bilişim sektörü ile iç içe geçerek üretimlerine devam etmektedir.

Otomotiv endüstrisinde bilişim sektörü genel olarak, bilgisayar destekli tasarım (CAD) ve bilgisayar destekli mühendislik (CAE) kullanılmaktadır. Bu, ürün geliştirme süreçlerinin hızlandırılmasında ve prototip üretim maliyetlerini azaltılmasına katkı sağlayarak ilk ürün geliştirilmesinde maliyeti minimize etmek amacıyla kullanılmaktadır. Ayrıca bilgi ve bilişim sistemleri içerisinde bulunan yapay zekâ ile optimizasyon teknikleri kullanılarak ağırlık azaltma, özgün tasarım ve hızlı üretim sistemleri geliştirilerek daha çevreci ekonomik araç parçalarının üretilmesinde oldukça yarar sağlamaktadır.

Tekstil Sektörü
Bilgi sistemleri tekstil ürünlerinin hammaddeden son ürüne kadar tüm süreçlerinin kontrol edilmesini mümkün kılmaktadır. Tekstil sektöründe bilgi ve bilişim teknolojilerinin kullanımı, envanter yönetiminden, tedarik zinciri takibine ve malzeme yönetimini optimize etmeye kadar birçok konuda yardımcı olmaktadır.

Örme, dokuma, dikim gibi üretim aşamalarında otomasyon ve sensör teknolojileri kullanılmaktadır. Bunlar, ürün kalitesini artırır ve işçilik maliyetlerini azaltır. Ayrıca ürün kalite kontrolünün sağlanması amacıyla görüntü işleme teknikleri kullanılmaktadır. Müşteri ilişkileri yönetimi (CRM) yazılımı, müşterilerle daha iyi iletişim kurulmasına ve geri bildirimlerin takip edilmesine olanak tanır. CRM yazılımı kullanmak, müşteri memnuniyetini artırmak ve ürün geliştirme süreçlerine müşteri katılımını teşvik etmek açısından da önemlidir.

Teknoparklar
Bursa, Türkiye’nin sanayi ve teknoloji alanında önemli bir merkezi olmanın ötesinde, Bilgi İşlem ve Otomasyon Teknolojileri Sektörü ile birlikte büyük bir dönüşüm yaşamaktadır. Bu dönüşümde, bölgedeki teknolojik inovasyonu ve iş birliğini destekleyen merkezlerden olan ULUTEK Teknopark ve Bursa Teknopark öne çıkmaktadır. ULUTEK Teknopark ve Bursa Teknopark bünyesinde yer alan firma sayıları ve firmaların sektörel dağılımlarıyla ilgili ayrıntılı bilgiler Tablo 1’de sunulmaktadır.